Một góc min Thượng

 

Vn đ CHAU-CH[1]

 TRONG CÁC LÀNG THƯỢNG

 

Sang đu thế k 21 ri tưởng rng chuyn Chau-Ch đã được xếp loại thành chuyện cổ tích thời hoang sơ, nhưng không, vì qua một số sự kiện trong một số làng thì cho thấy rằng chuyện thời xưa ấy nay sống dậy trở lại trong dân Thượng, người ta vẫn tin rằng ngày nay Chau-Chạ vẫn còn hoạt động và gieo rắc những cái chết cho nhiều người.

Thật ra tin có Chau-Chạ đã ăn rễ rất sâu trong niềm tin của người Thượng, vấn đề cần tìm hiểu từ góc độ mới nhằm đưa ra một cái nhìn sáng sủa hơn về chuyện tự bản chất vốn mờ mờ ảo ảo này trên miền Thượng.

Dưới đây là một vài nét để mô tả về chuyện này, để chia sẻ cách riêng cho những người đang làm việc trên các cánh đồng Truyền giáo Thượng, họ có thể là người đã hoặc sẽ gặp chuyện này trong dân chúng, và rồi họ cũng cần phải góp phần làm sáng tỏ dưới quan điểm khoa học và đức tin, trấn an dân chúng trước những nỗi sợ hãi không đâu do chuyện Chau-Chạ mang lại.

 

Nhận định chung

Vấn đề Chau-Chạ là vấn đề đặc trưng của các làng Thượng, nó vốn là vấn đề từ xa xưa, và khi có những điều kiện thì trở nên nóng lên, nghĩa là người Thượng bỗng nhiên quan tâm tới chuyện này với hai thái độ rõ rệt là sợ hãi và nghi kỵ.

Điều kiện cho nó trở nên một vấn đề nóng là gì ? Đó là khi trong các làng có nhiều người chết bất đắc kỳ tử mà khoa y tế không đưa ra được sự giải thích rõ ràng về những cái chết ấy, thì người Thượng rất dễ quay ra tin rằng Chau-Chạ chính là thủ phạm gây ra những cái chết bí hiểm ấy, và nếu đã có thủ phạm thì tất nhiên vấn đề là phải truy cho ra và phải bị trừng trị đích đáng.

Thời nay ánh sáng văn minh khoa học đã soi rọi, đồng thời với sự rao truyền của một số tôn giáo mới trong các làng Thượng như đạo Công Giáo và Tin Lành, với giáo lý có hệ thống rõ ràng thì xem ra vấn đề Chau-Chạ đã nguội đi với thời gian, nhưng qua một vài sự kiện gần đây trong một vài địa phương cho thấy rằng vấn đề này vẫn còn âm ỷ, đến nỗi không ít người dù đã gia nhập đạo Công giáo hay Tin Lành cũng vẫn còn tin rằng Chau-Chạ là có thật.

Tìm hiểu chuyên biệt, kỹ lưỡng và thật khách quan về vấn đề này đòi hỏi phải có thời gian dài tiếp cận để thu thập nhiều dữ kiện qua hỏi han trực tiếp những ai còn tin, thậm chí khẳng định rằng Chau-Chạ là có thật.

Tất nhiên, chuyện này không có một chứng cứ theo nghĩa khoa học nào cả, nó là vấn đề do cái luồng dư luận xóm làng tin và nói như thế, mà tin thì do nghe dư luận hướng dẫn chứ chẳng ai nắm chắc thực hư của vấn đề.

Đã có nhửng cuộc tranh tụng trước đây trước các nhà hữu trách, nhưng vấn đề này do tự bản chất không thể nào có chứng cứ để đi tới những kết luận xác thực và chắc chắn.

Cũng có bị cáo nhận là thủ phạm, nhưng sự nhận tội ấy xem ra do bị áp lực nặng nề của dư luận hơn là do công bằng và sự thật, nên nếu là một tòa án với tiêu chuẩn công minh nghiêm ngặt thì cũng không thể nào chấp nhận ngay cả sự nhận tội có vẻ vu vơ ấy được.

Đàng khác, những nguyên cáo thì cũng chẳng có chứng cứ nào thực sự thuyết phục khi cáo tội bị cáo, nên các nhà hữu trách địa phương thường xử lý là theo dõi đối tượng, vì đây là chuyện thuộc lĩnh vực phong tục tập quán và xử lý trong bối cảnh ấy để cho ổn thỏa tình cảm làng xóm, chứ không có luật lệ nào kết án vấn đề Chau Chạ.

Đó là nói về thời kỳ đã có sự can thiệp của các nhà hữu trách, còn trước đây khi chưa có sự can thiệp này thì có những nhân chứng còn ghi nhớ nhiều về các vụ tự xử lý mà tiếng Koho-Mạ gọi là Sreh Cà, nghĩa công khai là chém chết Chau-Chạ sau khi đã tra khảo.

Tòa án ở một số địa phương[i] gần đây đã có một vài vụ xử án chuyện này, luật pháp phạt tù nặng những người tự ý xử Chau-Chạ khi giết chết họ mà không nêu được những chứng cứ rõ ràng là họ đã ám hại thân nhân của mình như thế nào, nên hiện nay dù vấn đề Chau-Chạ vẫn còn có cơ hội làm nóng dư luận một số làng Thượng, nhưng những vụ tự xử dã man và tàn bạo đã bị luật pháp chận đứng, dù vẫn xảy ra lác đác ở một số nơi và gây nên ít nhiều quan ngại.

Trên đây là cái nhìn khái quát về vấn đề Chau-Chạ .

 Người Thượng tin Chau-Chạ như thế nào ?

Chau-Chạ là những người có phù phép của Chạ, tức là ma quỉ, với phù phép ấy Chau-Chạ có thể dùng để ám hại người khác, nhẹ thì gây ra bệnh hoạn thể xác như đau đớn mà không tìm ra căn do, hoặc có khi là gây điên loạn tâm thần……mà người Thượng gọi là Chạ lơh, còn nặng thì gây ra cái chết mà nhiều người Thượng gọi là Chạ sa (Cà sa), tức là ma ăn.

Còn ăn như thế nào thì họ cho là giết và ăn linh hồn của người chết, người Thượng tin như thế.

Trong một số cuộc tranh tụng trước các nhà chức trách trước đây, những người nhận tội là mình có Chạ bị buộc phải đưa ra tất cả những manh mối có liên hệ tới Chạ, thường thì họ đưa ra những hiện vật như những cục sỏi to bằng ngón tay cái lượm từ trong thiên nhiên mà người ta gọi là Đẹc Chạ ,chính nhờ cái Đẹc Chạ này mà Chau-Chạ làm được những việc phù phép do quỉ ban cho, trong đó có việc ám hại những người mà Chau-Chạ không ưa, hoặc đã có xảy ra những mâu thuẫn với nhau trong cuộc sống.

Còn có một thứ hiện vật nữa mà người Thượng gọi là Kơrnòc Chạ, nó cũng là một hiện vật tương tự như cái Đẹc Chạ , người Thượng tin là thứ này còn ghê sợ hơn nhiều, Chau-Chạ sở hữu hiện vật này thường phải cúng con gà hoặc con dê, con heo cho nó thường kỳ, do đó mà nơi chứa đựng hiện vật này có rải nhiều dấu máu con vật được dâng cúng.

Người Thượng tin rằng quyền lực của Kơrnòc Chạ còn ghê gớm và cao tay hơn là Đẹc Cha thông thường, vì nó luôn ám hại và bắt hồn của người ta còn ghê sợ hơn nữa.

Khi hỏi về nguồn gốc của những thứ hiện vật trên thì thường được trả lời là lượm được chỗ này chỗ kia, có khi là nơi gốc một cây đa hay nơi nghĩa địa nào đó, hay có khi cho là do tổ tiên truyền lại……, nghĩa là luôn mờ mờ ảo ảo, đó cũng luôn là bản chất của vấn đề Chau-Chạ , khiến cho người ta càng thấy sợ hãi vì chẳng bao giờ nắm rõ tung tích của nó.

Dù sau đi nữa thì người Thượng cho rằng hiện vật đó là một thứ bửu bối được quỉ thần ban cho, để qua đó mà sử dụng phù phép của nó để đi hại người, với cái hiện vật này Chau-Chạ chỉ cần sai khiến và chỉ định đối tượng mà mình muốn hại và hại như thế nào và tới mức nào là việc ấy sẽ được thực hiện.

Với vật bửu bối trên, Chau-Chạ cũng có cái phù phép biến hoá, có thể hiện ra như một con trâu, con voi, con cọp…… mà người Thượng gọi là Chạ tơnggơs , Chau-Chạ dùng cách này để làm sợ hãi và cảnh cáo đối tượng.

Nói chung Chau-Chạ có thể thực hiện những việc lạ lùng trên mọi sự vật ngay cả trên cơ thể của những nạn nhân nữa.

Người Thượng sợ gì nơi Chau-Chạ ?

Nói chung có ba điều mà người Thượng thường qui gắn cho Chau-Chạ gây ra.

- Những cái chết đột ngột, bí hiểm.

- Bệnh hoạn mà không biết nguyên do.

- Gây nên sự sợ hãi cho nhiều người.

Gần đây ở một làng nọ có hai người chết cách đột ngột trong khi giới thẩm quyền về y tế thấy không cần thiết phải trình bày tỷ mỷ nguyên do của những cái chết ấy, cộng thêm với sự kiện tự dưng có người trong làng đó tự nhận mình có Đẹc Cha.

Có thể do yếu tố tâm lý bất ổn nào đó đã làm cho người đó có những lời nói úp úp mở mở rằng chính cái Đẹc Chạ của mình đã bắt và ăn linh hồn của các người chết ấy.

Chỉ bấy nhiêu đó thôi cũng đủ tạo nên một luồng dư luận xôn xao về Chau-Chạ, những người nghe nào yếu bóng vía đều khó cưỡng nổi cái cảm giác sởn tóc gáy, rồi thì dư luận nóng lên, đi đâu cũng nghe nói tới Chau Chạ.

Và rồi việc rủi ro bệnh hoạn gì người ta cũng gắn cho Chau Chạ, ví dụ một người cảm thấy thân mình nặng nề, cái hơi trong người tức lên, nhưng khi đến Bác sỹ thì khám nghiệm không bị bệnh nào hết.

Cũng có những người kể lại về sự hiện hình của Chau Chạ, như ban đêm bóp cổ hay đè trên người mà người Thượng gọi là Chạ rơn, tức là ma đè.

Rồi còn có cả những người kể rằng ban đêm thấy những bàn tay lông lá sờ mó tới người mình và tạo nên cái cảm giác sợ hãi rùng rợn.

Đó là một số cái nguy hại chính mà người ta qui gắn cho Chau-Chạ là thủ phạm.

 

Sự căm thù đối với Chau-Chạ

Như đã nói trên, phản ứng tức thời của dư luận dân chúng là sợ hãi và nghi kỵ, tiếp theo đó là lòng căm thù đối với Chau Chạ.

Trong lịch sử xa trước đây, đã có những chuyện kể về những vụ tố và chém chết Chau-Chạ mà họ gọi là Sreh Chạ, đó là hình thức tự xử lấy trong một buôn làng vì nhà hữu trách còn xa và chưa quan tâm tới, hoặc có khi người ta còn cho rằng chính quyền không biết vấn đề Chau-Chạ , nên không bao giờ xử lý thỏa đáng vấn đề này.

Trong lịch sử gần hơn, nghĩa là trong vài thập niện trước đây, đã có khá nhiều vụ giết chết Chau-Chạ công khai hoặc ngấm ngầm tìm cách khai trừ khỏi cộng đồng, dĩ nhiên những lối tự xử này tàn nhẫn và phi nhân.

Bản thân người viết bài này đã chứng kiến vụ tra tấn Chau Chạ, nhiều khi vì bị đánh dữ quá nên nhận tội cho xong mà lại không xong, nghĩa là càng nhận tội thì càng bị đánh dữ hơn và có khả năng bị giết công khai.

Có thể đặt câu hỏi rằng : có phải mọi người đều đồng tình với các vụ giết Chau-Chạ như trên không ?

Có thể trả lời rằng thật ra không phải tất cả mọi người đều đồng tình với các vụ tự xử tàn bạo, đó chỉ việc của một nhóm quá khích nào đó có khi cũng có một chút quyền hành nào đó trong tay, nhiều khi cũng có hành động bất công, mờ ám không dựa trên một nguyên tắc công bằng nào hết.

 

Cần đưa ra ánh sáng vấn đề Chau Chạ

Chuyện quỉ tha ma bắt vốn là những chuyện cổ tích trong kho tàng truyện cổ dân gian Thượng, thời trước đây đêm đêm nghe các cụ kể nghe sao mà ly kỳ và hấp dẫn thế !

Thời điểm ăn khách nhất của chuyện này trong ngày là khi màn đêm bắt đầu buông xuống, các thính giả phần lớn là đàn bà và con nít, chứ ít khi hấp dẫn cánh đàn ông vốn là những người hay đi sớm về khuya.

 Thời xưa người kể truyện nào mà khéo kể thì chẳng những ly kỳ hấp dẫn mà thôi, mà còn tạo nên cảm giác sởn tóc gáy nơi người nghe, đến nỗi dù có bị mót cũng không dám ra ngoài một mình, vì do ám ảnh bởi câu chuyện nên nhìn trong bóng đêm đâu cũng ma quỉ.

Vậy phải nói thế nào về việc hiện nay nhiều người Thượng vẫn còn tin Chau-Chạ là có thật ? Đó là những tàn tích của quá khứ vẫn còn tồn tại trong suy nghĩ của con người.

Mảnh đất tốt nhất của việc tin Chau-Chạ có thật là những đầu óc thiếu kiến thức về khoa học tự nhiên, đặc biệt những gì liên hệ tới y học.

Không có bất cứ một chứng cứ nào về sự hiện hữu của Chau Chạ, ngay cả tại những nơi mà dư luận đang rất nóng về chuyện này.

Chỉ có những người tin có Chau-Chạ là có thật ngay cả trong thập niên đầu của thế kỷ 21 này.

Vậy thì chỉ có những đối tượng này mới đáng phải tìm hiểu, vì tại sao họ lại tin và nói như thật về điều mà ngay cả một cuộc tìm hiểu nghiêm túc cũng không thấy bất cứ một dữ kiện nào đáng tin về Chau-Chạ cả.

Chuyện này vẫn còn đó và âm ỉ, cần thời gian dài để cho ánh sáng văn minh soi rọi vào những góc tối của đầu óc con người.

 

Lm. Fx K’Brel

 

[1] Chau Chạ là phiên âm ra Việt Ngữ cho dễ đọc, trong khi từ ngữ gốc Koho thì được viết là Cau Cà.

Chau Chạ là gì thì ngay nguyên ngữ chính gốc của nó làm cho hiểu vấn đề ngay, Chau (cau) : là người ; Chạ (cà) là ma, quỉ.

Như thế theo nghĩa đen thì có nghĩa là người ma.

Đã thấy có một số bản văn Việt ngữ khi đề cập đến chuyện này thì dịch là ma-lai, ở đây dùng nguyên ngữ chính gốc là Chau Chạ, để dễ đi thẳng vào vấn đề hơn.

[1] Đọc báo Tuổi trẻ số ra ngày 15.10.2010