TÌM HIỂU VỀ CÁC LỜI GIÁO HUẤN

QUA NHNG BÀI ĐC KINH SÁCH TRONG TUN BÁT NHT PHC SINH

Giuse Nguyn Văn Phương, O.P.

Dn nhp

Theo chu k phng v, Giáo hi Công giáo có hai Đi l trong năm là l Giáng Sinh và l Phc Sinh. Trong lch phng v ca Giáo hi đu ghi Tun Bát nht ca hai Đi l này. Thế nhưng, trong cun Kinh Sách, Các Bài Đc- mt cun sách cha đng các bn văn Kinh Thánh và nhng trang sách hay đp nht ca các Giáo ph và các nhà tu đc[1]- không thy ghi các bài đc cho Tun Bát nht Giáng Sinh, mà ch thy Tun Bát nht Phc Sinh. Vy chc hn, Phng v Giáo hi khi sp xếp các bài đc cho Tun Bát nht Phc Sinh là mun nhm ti điu gì đó. Nhân dp mng Đi l Phc Sinh, người viết mun Tìm hiu v các li giáo hun qua nhng bài đc Kinh Sách Tun Bát nht Phc Sinh. Đ đi vào phn trình bày này, trước hết, xin được tìm hiu v Ngun gc, ý nghĩa và mc đích ca Bát nht Phc sinh, tiếp đến là phn chính: Tìm hiu v nhng khía cnh giáo hun ca các bài đc trong Tun Bát nht Phc sinh. Sau đó, xin được đưa ra suy nghĩ v s liên h, ni kết và tiến trin gia các bài đc trong Tun Bát nht. Cui cùng, vì xét thy các bài đc Kinh Sách không phi là mt hình thc cu nguyn, suy nim ph biến lm vi đi đa s giáo dân, bi vy, người viết mo mui đưa ra mt vài kiến ngh ca mình: làm sao đ người tín hu có th biết đến nhng li giáo hun ca các bài đc Kinh Sách, cũng như sng ý nghĩa Tun Bát nht.

1. Ngun gc, ý nghĩa và mc đích ca Bát nht Phc Sinh

a. Ngun gc

Thi gian Vượt Qua m ra Ngày Chúa Nht Phc Sinh, và mt thi k gm năm mươi ngày, tiếng Hylp gi là Pentecoste, nghĩa là ngày th năm mươi. Trong Cu Ước, con s 50 là con s kết thúc tun l cao đim trong by tun, gi lên s sung mãn, tt lành, tương t như th chế năm toàn xá ca dân Israel: c by năm thì có mt năm toàn xá (x. Xh 21,2); còn trong Tân Ước, con s năm mươi tính t cái chết ca Đc Giêsu đến ngày l Ngũ Tun, Thánh Thn đến canh tân toàn th Hi Thánh (x.Cv 2). Mu nhim Vượt Qua ch đt chiu kích trn vn trong s viên mãn ca l Ngũ Tun, là ngày Hi Thánh nhn được nhng hoa trái đu tiên làm bo chng cho phn gia nghip (x.Ep 1,13-14)[2].

Theo các Giáo ph, mi ngày trong tun năm mươi này phi được c hành trong nim hân hoan, có cùng tm quan trng như ngày Chúa Nht[3]. Tun năm mươi cũng là thi gian hnh phúc nht đ c hành phép Ra[4]. Nếu như ngày Chúa nht va là ngày th nht cũng là ngày th tám, thì Chúa Nht Phc Sinh do Pentecoste to ra được khai trin thành tám ngày Chúa Nht. Như thế Pentecoste là mt chui tám (octave), là mt tun ca các tun[5].

Bát nht Phc Sinh là tun đu tiên trong chui tám đó. Danh t gc Latinh Octo, tc là tám. Octavus là ngày th tám, hay là c tám ngày. Kinh Thánh Cu Ước cho thy, các đi l ca dân Israen thường được t chc sut mt tun và kết thúc cách long trng vào ngày th tám (x. Lv 23,34-36). Theo phng v ca Giáo hi, Tun Bát nht là thi gian tám ngày mng l hay kính nh Mu nhim nào đó. Trước đây, Giáo hi mng kính nhiu Tun Bát nht, như Tun Bát nht đc bit, hay Bát nht thường. T năm 1955, Giáo hi mng kính ba Bát nht: Bát nht Giáng sinh, Phc Sinh và Hin xung[6]. Hin nay, trong lch phng v ca Giáo hi ch còn ghi hai Bát nht là Bát nht Phc Sinh và Giáng sinh. Hai Bát nht mà Giáo hi mng kính cũng kết thúc bng hai l long trng: Bát nht ca Giáng sinh kết thúc vào ngày 1 tháng 1, l trng kính Đc Maria M Thiên Chúa; ngày th tám ca l Phc Sinh là ngày ngày l Chúa Nht Áo trng. Bát nht Phc Sinh, mà truyn thng Rôma quen gi là Tun l áo trng, ra đi t thế k IV, vì lúc đó, Giáo hi quan tâm làm sao đ các tân tòng có mt hun giáo hu phép Ra v các Mu nhim mà h đã lãnh nhn, tuy nhiên, hun giáo này cũng dành cho toàn th dân chúng na[7].

b. Ý nghĩa

Bát nht Phc Sinh liên h vi vic ra ti cho người ln. Hi Thánh thi c chú tâm đến mi liên h gia Vượt Qua ca Đc Kitô vi phép Ra. Theo thánh Phaolô: nh phép Ra mà người Kitô hu được dìm vào trong cái chết ca Đc Kitô, được mai táng vi Người, đ ri được tham d vào đi sng mi ca Đng Phc Sinh (x. Rm 6,3-5). Bi đó, Giáo hi lo sao đ vic c hành phép Ra được ưu tiên vào ngày Chúa Nht[8].

Khi Kitô giáo ngày càng lan rng, Đêm Vượt Qua đã tr thành đêm trng đi trong năm đ c hành phép Ra. Nghi thc làm phép Ra trong đêm canh thc bao gm: đến giếng nước ra ti, cu nguyn thánh hiến nước, ci b y phc ca các ng viên xin chu phép ra, ba ln dìm xung nước kèm theo ba li tuyên xưng đc tin, xc du thánh và trao áo trng- y phc ca nhng người được tái sinh. Ri Giám mc làm phép Thêm Sc, và tr li cung thánh đ tiếp tc c hành Thánh Th cùng vi s tham gia ca các tân tòng vào ba tic Vượt Qua ca các tín hu[9]. Như thế, bui canh thc Vượt Qua có ý nghĩa din t đc tin ca hết mi tín hu trong mt cng đoàn, mt khu vc nht đnh, và vì vy, Tun Bát nht này cũng mang đc tính ca phép Ra.

c. Mc đích

Trong Giáo hi c xưa, nhng người mun gia nhp đo, trong sut mùa Chay, h được hc hi giáo lý, đ đêm vng Phc Sinh lãnh Bí tích Thánh Ty. Sang Tun Bát nht, Giáo hi tiếp tc quy t h li mi ngày đ hoàn tt vic ging dy cho h[10]. Mc đích ca vic giáo hun trong Tun Bát nht là giúp các tân tòng hiu được ý nghĩa v các Mu nhim mà h đã hip thông. Các bài giáo lý đt cơ s trên kinh nghim mà người tân tòng đã sng trong các bui c hành, đ ri, h được sng mãi ý nghĩa đó trong sut c cuc đi. Theo hướng y, giáo lý v Bí tích Thánh Th chiếm mt ch đng quan trng trong thi gian này[11].

Sau Chúa Nht Phc Sinh, ngày quan trng nht trong Tun Bát nht là ngày th tám, tc là kết thúc Tun Bát nht. Trong sut tun l, nhng người tân tòng mc áo trng đ tham d các bui c hành phng v. Hết ngày th by, h ci áo trng ra ti đ sang Chúa nht kết thúc Tun Bát nht, h được ngi chung vi nhng tín hu khác, như là phn t bình thường trong Giáo hi[12]. Các bài ging ca các Giáo ph cho ngày này nói lên Mu nhim ca ngày th tám, tc là s tham d trước vào s sng vĩnh cu. Đng thi, trong bài ging y, người mc t cũng dành nhng li khuyên cho các tân tòng sp sa sng nim tin ca mình gia cuc sng đi thường. Chng hn, trong bài ging kết thúc Tun Bát nht, thánh Grêgôriô C khuyên các tín hu: “Này đây chúng ta đang kết thúc các ngày l thuc Vượt Qua; nhưng chúng ta phi sng cách nào đ đt ti nhng ngày l vĩnh cu[13].

Tóm li, Bát nht là tun đu tiên trong chui nhng tun ca năm mươi ngày sau Đi l Phc Sinh. Bát nht Phc Sinh có đc tính ca Bí tích Thánh Ty; Giáo hi c thi đã dùng Tun Bát nht đ hoàn tt vic giáo hun các tân tòng. Mt s bài giáo hun quan trng ca các Giáo ph hay các nhà tu đc được phng v Giáo hi đưa vào trong các bài đc Kinh Sách Tun Bát nht Phc Sinh. Nhng li giáo hun cho các tín hu xưa kia vn còn giá tr và rt thiết thc cho các tân tòng cũng như cho mi phn t trong Giáo hi ngày nay.

2. Nhng khía cnh Giáo hun t các bài đc Kinh Sách Tun Bát nht Phc Sinh

Mc đích ca gi Kinh Sách là hướng dn dân Chúa nghin ngm Kinh Thánh và nhng trang sách hay ca các nhà tu đc[14]. Trng tâm ca gi kinh sách là hai bài đc. Bài đc th nht trích t sách Thánh, bài đc 2 ly t các Giáo ph hay các nhà tu đc. Chúa Nht vng Phc Sinh có bn bài đc (không có bài đc Giáo ph), trong đó ba bài trùng vi bài đc ca đêm Vượt Qua[15]. Mt khác, xét vì Tun Bát nht có đc tính phép Ra, nên đây ch tìm hiu bài đc 3 (Rm 6,3-11). Các ngày khác trong tun, bài đc 1 được ly t thư 1Phêrô, tr Chúa nht kết thúc Tun Bát nht (Cl 3,1-17); bài đc 2 được ly t Giáo lý ra ti ca các Giáo ph. Da trên nhng bài đc đó, xin đưa ra các ch đ Giáo hun: Giáo hun v các Bí tích, Giáo hun v các Mu nhim, Nhng li khuyên sng các Bí tích và các Mu nhim, Nhng li khích l sng đi sng mi.

a. Giáo hun v các Bí tích

Các bài đc trong Tun Bát nht cho thy nhng li giáo hun v các Bí tích, bao gm: Bí tích Thánh Ty, Bí tích Thêm Sc và Bí tích Thánh Th.

- Bí tích Thánh Ty

Trong đêm vng Phc Sinh, phng v Giáo hi chn đc Rm 6, 3-11 (bài đc 3). Bn văn Kinh Thánh này cho thy ý nghĩa ca Bí tích Thánh Ty: “Chúng ta được dìm vào nước thanh ty, đ thuc v Đc Kitô Giêsu, là chúng ta được dìm vào trong cái chết ca Người” (Rm 6,3). Vi Dothái giáo, nhng ai gia nhp đo thì phi qua nghi thc dìm vào nước. Gioan Ty Gi đã kêu gi dân sám hi và ông đã làm phép ra (dìm) nhng ai tht lòng sám hi. đây, thánh Phaolô ch gi li c ch dìm nhưng được liên kết cht ch vi thp giá, tc là không phi nước tha ti li, mà ch có thp gía mi là ngun ơn cu đ. Thánh Phaolô cho thy ý nghĩa ca vic dìm người chu phép ra vào nước: cái chết liên kết người chu phép ra vi Đc Kitô chết trên thp giá (x.Mc 10,38). C ch dìm này to ra mi tương quan gia người chu phép ra vi Đc Giêsu Kitô: liên kết mt thiết vi Đc Kitô chết trên thp giá. Nh đó, người được thanh ty đi theo con đường ca Chúa mình: cùng chu đóng đnh, chu chết và mai táng vi Người. Và như vy, qua phép ra, các tân tòng được nên mt vi Người nh được chết như Người đã chết (x.Rm 6,5)[16].

Trong các bài đc 1, th hai và th ba Tun Bát nht Phc Sinh, thánh Phêrô li nói đến hiu qu ca phép Ra. Người lãnh nhn phép Ra được hưởng mt gia tài không bao gi hư hoi, tàn phai. Thêm vào đó, người chu phép Ra luôn có Li Thiên Chúa tn ti và sn sinh nhng con người đ hưởng s sng vĩnh cu. Nh vy, h có th đến gn Đc Kitô và đ Người dùng h như nhng viên đá sng đng (x.1Pr 1, 4.23; 2,4-5).

Bài đc 2, th 5 cho biết: Bí tích Thánh Ty như là mt du ch cuc thương khó ca Đc Kitô. Người được dn ti b nước thánh ty ví như Đc Kitô được đưa t thp giá xung m phn. Người tín hu khi lãnh Bí tích Thánh Ty, qua ba ln dìm vào trong nước, ri tri lên, là din t cách tượng trưng Đc Kitô chu mai táng ba ngày. Tuy các tín hu thc hin nhng c ch có tính tượng trưng nhưng li được thông phn vào đau kh ca Đc Kitô, và thc s được đón nhn ơn cu đ. Như thế, Bí tích Thánh Ty chng nhng ty tr ti li, ban ơn Thánh Thn, nhưng còn là biu tượng và hình nh cuc thương khó ca Đc Kitô.

- Bí tích thêm sc

Bài đc 2, th 6, cho biết, qua vic dìm vào nước thanh ty, người d tòng được mc ly Chúa Kitô, tr nên đng hình đng dng vi Người, được gi là nhng Kitô, tc là người được xc du. Giáo lý Công giáo gii thích: trong Bí tích Thánh Ty, vic xc du được Giám mc thánh hiến, biu th vic ban Thánh Thn cho người tân tòng[17].

Tác gi dùng hình nh: sau khi Đc Giêsu chu phép ra trong dòng sông Giođan, va bước lên khi dòng nước, thì Thánh Thn ng xung trên Người. Cũng vy, người tín hu khi bước lên khi b nước thanh ty, h được xc du, tc là đón nhn ơn Chúa Thánh Thn. Du đó được xc trên trán và các giác quan. Điu này có th hiu: tác gi mun nói đến vic xc du mà nhng người trưởng thành va lãnh nhn Bí tích Thánh Ty trong đêm vng Phc Sinh, h có th lãnh nhn ngay Bí tích Thêm Sc. Nghi thc chính yếu ca Bí tích Thêm Sc là xc du thánh hiến trên trán, đng thi vi vic đt tay và đc: “Hãy nhn ly n tín hng ân Thiên Chúa là Chúa Thánh Thn”[18]. Nếu như Đc Kitô được xc du thiêng hoan lc, thì người tín hu cũng được xc du thiêng: du ca Đc Kitô và ca Thánh Thn. Khi thân xác được xc du thì linh hn được thánh hiến nh Chúa Thánh Thn.

Như vy, vi vic đưa ra giá tr ca vic xc du, ơn Chúa Thánh Thn xung trên người d tòng cách sung mãn. Giáo lý Hi Thánh đã khng đnh: Bí thích Thêm Sc chun nhn hoàn tt vic xc du khi ra ti[19].

- Bí tích Thánh Th

Bài đc 2, th by, nhc li vic Đc Giêsu lp Bí tích Thánh Th trong đêm Người b np. Các tín hu cn đón nhn Bí tích Thánh Th vi tt c nim xác tín: bánh rượu là Mình và Máu Chúa Kitô. Khi ăn Bánh và ung Rượu, tín hu tr thành nhng con người mang Đc Kitô, có Mình Máu Chúa thâm nhp toàn thân.

Bánh và rượu tr thành Mình và Máu Đc Kitô là mt điu khó hiu đi vi lý trí con người. Xưa kia nhng người Dothái đã không hiu ý nghĩa li Đc Giêsu nói: nếu các ông không ăn tht và ung máu tôi, các ông không có s sng nơi mình, nên h đã rút lui. Đi vi người tín hu, dù giác quan ch nhìn thy là bánh và rượu, nhưng h được mi gi vượt lên trên lý trí đ tin rng, đó chính là Mình và Máu Đc Kitô.

Nếu như vua Đavít đã tng ca hát: tm bánh làm no lòng chc d, du thơm làm gương mt sáng tươi, thì người tín hu cũng xác tín rng, nh ăn Bánh thiêng liêng mà gương mt linh hn được sáng tươi, vì được chiêm ngưỡng vinh quang như trong mt tm gương, và được biến đi mi ngày trong Chúa Giêsu Kitô.

Như vy, trong Tun Bát nht, Giáo hi đã dành mt s bài đc đ nói v các Bí tích. Người tín hu được hc hi v ý nghĩa, hiu qu ca Bí tích Thánh Ty; được hiu thêm: vic xc du ban Thánh Thn ca Bí tích Thêm Sc là s hoàn tt ca vic xc du khi ra ti. Còn vi Bí tích Thánh Th, người tín hu được thêm xác tín trong vic biến th: bánh rượu tr nên Mình Máu Đc Kitô, làm ca ăn mang li s sng đi đi cho con người. Nh vy, vi giáo hun này, các tân tòng được đào sâu thêm v ba Bí tích mà h đã hip thông trong đêm vng Phc Sinh, cũng là hoàn tt vic khai tâm Kitô giáo: Bí tích Thánh Ty khi đu đi sng mi, Bí tích Thêm Sc cng c đi sng mi, và Bí tích Thánh Th nuôi dưỡng người tín hu đ h được biến đi và nên đng hình đng dng vi Đc Kitô[20].

b. Giáo hun v các Mu nhim

Nhng bài đc nói đến các Mu nhim mt cách minh nhiên hay ám tàng, nhưng du sao cũng cho thy hai Mu nhim là: Mu nhim Vượt Qua, và Mu nhim Đc Kitô.

- Mu nhim Vượt Qua

Bài đc 2, th 2, là bài ging ca đc cha Mêliton, Giám mc Xácđê, v Mu nhim Vượt Qua. Trước hết, tác gi nêu lên đc tính ca Mu nhim Vượt Qua: va cũ va mi, va vĩnh cu va tm thi, va hư hoi va bt hoi. Mu nhim y cũ là L Lut, mi là do Ngôi Li; tm thi vì là hình bóng, vĩnh cu vì là ân sng, có cái hư hoi là con chiên b sát tế, bt hoi là s sng ca Chúa, có cái phi chết vì Chúa chu mai táng, cái vĩnh cu vì Người đã sng li.

Tiếp đến, tác gi nói đến ch đích ca l Vượt Qua: Đc Giêsu Kitô là Chiên ca l Vượt Qua. Con chiên b sát tế trong nghi l ca người Dothái là hình bóng Đc Giêsu Kitô chu hiến tế vì loài người. Hình bóng y nay đã chuyn thành thc ti: Ngôi Li thay thế cho L Lut, Lut Mi thay thế cho Lut Cũ, con chiên nhường ch cho Chúa Con. Đc Giêsu Kitô, chiên sát tế Vượt Qua là Thiên Chúa mc ly xác phàm, chu đau kh thay cho nhng người ti li. Người đã sng li và tuyên b: gii án cho người b kết án. Đng thi, Người cũng mi gi con người vn b ràng buc bi ti li đến đ đón nhn ơn tha th.

Bài đc 2, th 4, cũng nói v Mu nhim Vượt Qua. Qua vic đưa ra hình nh Ađam cũ và Ađam mi, tác gi nêu bt ân phúc ca Mu nhim Vượt Qua. Đc Giêsu, Ađam mi đã đem ơn cu đ cho con người, nên ai tin vào Người thì s được sng. Ơn cu đ là ân phúc, là quà tng ca Mu nhim Vượt Qua. Nh ân phúc ca Mu nhim Vượt Qua mà qua Bí tích Thánh Ty, người tín hu được ban s sng mi. Bi đó, người tân tòng cn bày t nim tin vi tâm hn trong trng. Hơn na, nh ân phúc Mu nhim Vượt Qua, mà các tín hu được nuôi dưỡng bng các Bí tích, được hp thành mt cng đoàn huynh đ, được Hi Thánh p thương yêu, và s tr thành mt dân duy nht tôn th Thiên Chúa Ba Ngôi.

- Mu nhim Đc Kitô

Bài đc 2, th 3, là bài ging ca thánh Anáttaxiô. Thánh nhân dy: Đc Kitô đã dùng li nói và vic làm đ chng t Người là Thiên Chúa tht. Trong hành trình lên Giêrusalem, Đc Giêsu đã báo trước cho các môn đ biết: Người s b np, b đánh đòn và b đóng đinh vào thp giá. Thc ra, cái chết ca Đc Giêsu đã được Kinh Thánh báo trước t lâu. Kinh Thánh cũng nói đến nhng gì s xy đến cho thân xác Người, tuy vy, Người vn là Thiên Chúa không th đau kh và không th chết. Thế nhưng, khi nhìn vào cuc Nhp Th và cái chết ca Đc Giêsu trên thp giá, thì con người khó có th hiu: Người chu đau kh và Người không th đau kh; Ngôi Li ca Thiên Chúa không th đau kh li chu đau kh. Điu này ch có mình Người và nhng ai mà Người bày t cho biết mi có th hiu được.

Tuy vy, Đc Giêsu chu đau kh và chu chết là điu phi xy ra. Ơn cu đ ch được thc hin qua cuc thương khó và do Đng khơi ngun s sng. Vì loài người chúng ta, trong mt thi gian ngn, Đc Giêsu đã ri b vinh quang mà Người vn hưởng nơi Chúa Cha, đ đến trn gian, chu đau kh và chu chết. Nay nh thp giá, vinh quang đó được hoàn tr li cho Người. Bi đó mi có câu: Đc Kitô phi chu đau kh ri mi vào vinh quang ca Người. Do đó, cái chết ca Đc Giêsu trên thp giá không phi là mt s tht bi mà là vinh quang.

Như vy, các bài đc cho thy đc tính Mu nhim Vượt Qua. Mu nhim Vượt Qua hướng đến đích đim: Đc Giêsu là chiên Vượt Qua đã chu hiến tế vì ti li loài người. Ân phúc ca Mu nhim Vượt qua là ơn cu đ cho nhng ai có lòng tin tưởng vào Đc Giêsu Kitô, Chiên Vượt Qua. Còn v Mu nhim Đc Giêsu Kitô, con người không th hiu được s đau kh nơi Đc Giêsu va là Thiên Chúa va là con người. Nhưng qua đau kh và cái chết, Đc Giêsu đã mang li ơn cu đ cho con người.

c. Nhng li khuyên sng các Bí tích và các Mu nhim

Các li khuyên ch yếu là trong thư 1Phêrô. Thư 1Phêrô được đc liên tc t th hai đến th by trong Tun Bát nht Phc Sinh. Vi tư cách là Tông đ ca Đc Giêsu Kitô, thánh nhân đã đưa ra nhng đim giáo lý và nhng li khuyên cho các tín hu:

- Sng xng đáng vi tư cách là các thánh đã kiến to nhà Thiên Chúa.

Trong bài đc 1, th hai, thánh Phêrô nêu bt hiu qu ca vic tái sinh nh cuc Phc Sinh ca Đc Kitô: Người cho chúng ta được tái sinh, được hưởng gia tài không th hư hoi (x.1Pr 1,3-4). Thánh Phêrô cũng đưa ra b ba nhân đc: lòng tin, lòng cy và lòng mến và khuyên tín hu thc hành các nhân đc đó: tin vào Thiên Chúa, Đng cho Đc Kitô tri dy t cõi chết, hy vng vào ân sng, yêu mến Chúa và yêu mến nhau hết c tâm hn. Nếu như Đc Kitô đã phi tri qua đau kh mi đến vinh quang, thì các tín hu cũng được mi gi theo con đường đó đ tìm thy nim vui đích thc gia th thách gian truân.

Trong bài đc 1, th 3, thánh Phêrô nói đến hiu qu thường hng ca Li Thiên Chúa: Li Thiên Chúa tn ti và sn sinh nhng con người đ hướng ti s sng vĩnh cu. Bi vy, các  tín hu cn t b mi th gian ác, xo trá, gi hình, và khao khát Li Chúa, đ nh đó được ln lên hu hưởng ơn cu đ (x.1Pr 1,23-2,3). Thánh Phêrô mi gi các tín hu đến gn Viên Đá sng đng, Viên Đá y đã b người đi loi b, nhưng được Thiên Chúa nâng dy. Viên Đá y là chính Đc Kitô. Vi li khuyên: Hãy đ Thiên Chúa dùng anh em như nhng viên đá sng đng (1Pr 2,5), thánh Phêrô mun nhn nh: mt khi đã gia nhp “Nhà ca Thiên Chúa” qua phép Ra, bng chính cuc sng qung đi ca mình, các tín hu cũng phi góp phn làm cho ngôi nhà y tăng trin.

- Bn phn người tín hu trong đi sng thường ngày

Trong bài đc 1, th tư, thánh Phêrô khuyên các tín hu tránh xa nhng đam mê xác tht, ăn ngay lành gia dân ngoi (x.1Pr 2,11-12). Nếp sng ca các tín hu phi làm sao không thành tiếng cho dân ngoi, đ mt ngày nào đó, dân ngoi nhn ra nhng vic tt lành ca h mà tôn vinh Thiên Chúa.

Nếu như phn khai trin có tính cách lý thuyết, thì nhng li khuyên dưới đây mang tính thc hành cho tng đi tượng c th. Thánh Phêrô khuyên các tín hu: tuân phc có trách nhim vi nhà cm quyn (2,13-17). Tuân phc có trách nhim, không phi là s vâng phc ti mt mà là ý thc v lương tâm[21]. Đng lc tuân phc đây là vì lòng kính trng Chúa, Đng sáng to và là Ch T. Thánh Phêrô cũng phân bit rõ tôn trng và kính trng: “Hãy tôn trng mi người, hãy yêu mến anh em mình, hãy kính s Thiên Chúa, hãy tôn trng nhà vua” (1Pr 2,17). Ch có Thiên Chúa đòi hi con người phi kính trng, còn nhng người cm quyn ch được đòi hi tôn trng mà thôi.

Đi vi tương quan tôi ch, thánh Phêrô khuyên: “Hãy tuân phc ch vi lòng kính s, không phi ch nhng người tt lành, mà c nhng người ch khc nghit” (1Pr 2,18). Điu này không có nghĩa là thánh Phêrô đ mc hay khuyến khích người ch ác nghit. Thư 1Phêrô không đt vn đ th chế xã hi, mà dy cách sng th chế đó sao cho thích hp. Nhng đc tính hin lành, kiên nhn, khiêm nhường như Đc Kitô là sc mnh và hnh phúc ca người tín hu[22].

Trong bài đc 1, th 5, thánh Phêrô khuyên v mi tương quan v chng: người v phc tùng chng (đây cũng là vn đ th chế xã hi; không phi thánh Phêrô nhân dánh Chúa đ yêu cu người v phc tùng chng, mà là xu hướng ca xã hi thi đó[23]), gi v đp bên ngoài và bên trong thùy m hin hòa (x.1Pr 3, 1-4). Còn người chng cn hiu ph n là phái yếu và quý trng v, vì h cũng được hưởng s sng là hng ân Chúa ban (x. 1Pr 3,7). Đi vi cng đoàn Kitô hu, thánh Phêrô khuyên các tín hu hãy sng đng tâm nht trí, thông cm, yêu thương nhau, có lòng thương xót, ăn khiêm nhường, không tr thù, nhưng chúc phúc cho nhng người nói li thóa m (x.1Pr 3,8-11).

Sau khi nói chi tiết v các bn phn riêng ca mi người, cũng như ca cng đoàn, thánh Phêrô kết thúc bng Thánh vnh 33,13-17. Nét tương đng gia Thánh vnh vi cuc kh nn ca Đc Kitô: Đc Kitô không đáp li li lăng nhc, vì thế người tín hu cũng được mi gi sng tha th và qung đi. Qua vic đưa ra Thánh vnh này, thánh Phêrô mun nhn mnh: chiêm ngưỡng Đc Kitô s soi sáng và biến đi các bn phn đã lit kê trên[24].

Nếu như trước đó thánh Phêrô khuyên các tín hu sng ngay lành trước dân ngoi, đ dân ngoi thy vic người tín hu làm mà tôn vinh Thiên Chúa (x.1Pr 2,12), thì đây, thánh Phêrô cũng cho thy cái nhìn lc quan: người nhit thành và người làm điu thin thì chng ai làm hi được, mà nếu có kh vì s công chính thì đó tht là điu hnh phúc, cho nên, người tín hu không phi s hãi, xao xuyến (x.1Pr 3,13-14). Hơn na, thánh Phêrô còn hướng các tín hu đến nim hy vng vào s chiến thng ca Đc Kitô: Đng sau cuc thương khó đã được tôn làm Đc Chúa (x.1Pr 3,22). Không nhng hướng đến nim hy vng, thánh Phêrô còn khích l các tín hu cn sng làm sao đ có th tr li cho nhng ai cht vn v nim hy vng ca mình (x.1Pr 3,15).

- Tnh thc và tin vào chiến thng ca Đc Kitô trước nhng bách hi

Trong bài đc 1, th 6, khi đ cp đến vic Đc Giêsu “xung ngc t tông” rao ging cho các vong linh b giam cm, thánh Phêrô nói đến người ti li thi Nôê. Qua vic dùng hình bóng nước hng thy thi Nôê: nước ra sch thế gii ti li, thì nước trong Bí tích Thánh Ty cũng ty sch vết nhơ ti li. Đc Kitô đã chu chết và sng li, qua Bí tích Thánh Ty, người tín hu cũng được sng  li vi Người (x.1Pr 3,18-22). Trong đi sng mi này, các tín hu cn phi đon tuyt vi ti li, gi lương tâm trong sch, sng chng mc, yêu thương nhau, đón tiếp nhau, nói li Thiên Chúa (x.1Pr 4,1.7.11). Trong mi vic, người tín hu làm là đ tôn vinh Thiên Chúa, và đó cũng là thái đ ch mong Chúa tr li vinh quang.

Bài đc 1, th 7, thánh Phêrô cho thy, đi vi nhng người Kitô hu, thế gii này đang qua đi, trong khi ch đi ngày Chúa quang lâm, các tín hu phi đi din vi nhiu th thách, bách hi. Nhưng khi b bách hi vì Chúa Kitô, các tín hu hãy vui mng vì đó là được thông phn đau kh vi Đc Kitô.

Đ đng vng trong nim tin đó, thánh Phêrô, vi tư cách là mt k mc và là nhng chng nhân đau kh ca Đc Kitô, khuyên các k mc: chăn dt đoàn chiên, nhit thành, tn ty, nêu gương sáng cho đoàn chiên (x.1Pr 5,2-3 ); thánh Phêrô cũng khuyên nh các tín hu: vâng phc các k mc, khiêm tn, tiết đ (x.1Pr 5,5-9). Tu chung, thánh Phêrô mun nhn nh các tín hu tnh thc gia cơn th thách, và khơi lên nim hy vng: hnh phúc được ha ban cho nhng người chu bách hi, vì chính Đc Giêsu đã chiến thng đau kh và s chết.

Như vy, vi tư cách là người Tông đ, thánh Phêrô đã đưa ra nhng đim giáo lý quan trng, và sau đó đưa ra nhng li khuyên thiết thc và c th đ các tín hu sng các Bí tích và các Mu nhim mà h đã hip thông. Các tín hu cn sng vi tư cách là các thánh kiến to nhà Thiên Chúa: tìm thy nim vui khi gp th thách, đ Thiên Chúa s dng như nhng viên đá sng đng. Các tín hu cn chu toàn bn phn ca mình trong tt c các mi tương quan. Trước nhng bách hi ca thế gian, các tín hu cn tin tưởng và đt nim hy vng vào s chiến thng ca Đc Kitô. Trong khi ch đi ngày Chúa quang lâm, khi b th thách hãy vui mng vì được chia s đau kh vi Đc Kitô, và hy vng vào s chiến thng ca Người.

d. Nhng li khích l sng đi sng mi

Điu đáng lưu ý trong hai bài đc Chúa Nht II Phc Sinh, cũng là kết thúc Tun Bát nht, là c hai bài đu nói đến s sng mi hay th to mi trong Đc Kitô. Bài th nht được trích t thư ca thánh Phaolô gi cho tín hu Côlôxê (Cl 3,1-17), còn bài th hai trích bài ging ca thánh Âutinh, Giám mc. Hai bài này cho thy nhng li khích l:

- Nhng điu cn tìm kiếm

Trong bài đc 1, thánh Phaolô xác đnh: nhng người đã được thanh ty là có s sng mi, s sng y đang tim tàng vi Đc Kitô. Còn thánh Âutinh coi nhng người mi được thanh ty là nhng đa tr mi sinh, là nhng đa tr trong Đc Kitô, là đoàn người mi, nhưng h là nhng người đã đng vng trong Chúa. Qu thc, khi chu Bí tích Thánh Ty, các tín hu đã được chết, được mai táng vi Đc Kitô và cùng được chi dy vi Người đ hưởng s sng mi. Đ đm bo cho đi sng mi y, các tín hu cn sng kết hp vi Đc Kitô, cn tìm kiếm nhng gì thuc thượng gii, hướng lòng trí v thượng gii đ khi Chúa Kitô, ngun sng mi xut hin, các tín hu cũng được hưởng vinh quang vi Người.

- Nhng điu nên tránh và nhng đc tính cn thiết

Cũng trong bài đc 1, thánh Phaolô đưa ra năm thói xu mà các tín hu cn phi tiêu dit: gian dâm, ô uế, đam mê, ước mun xu và tham lam. Đng thi, ngài cũng khuyên h t b năm điu xu khác: gin d, nóng ny, đc ác, thóa m, ăn nói thô tc. Thánh Phaolô khích l: anh em hãy mc ly Chúa Giêsu Kitô, và đng chiu theo tính xác thit. Mc ly đi sng mi đó thì không còn phân bit v chng tc, giai cp, văn hóa, nhưng tt c đu nên mt trong Chúa Kitô.

Bên cnh đó, thánh Phaolô cũng lit kê năm đc tính cn thiết cho đi sng cng đoàn: thương cm, nhân hu, khiêm nhu, hin hòa và nhn ni. Nhưng “Trên hết mi đc tính, anh em phi có lòng bác ái: đó là mi dây liên kết tuyt ho” (Cl 3,14). Theo 1Cr 13, Không có gì trước nhan Thiên Chúa mà li không có lòng mến. Có vy, người tín hu mi chu đng và tha th cho nhau, và tìm được bình an[25]. Mi người tín hu biết sng Li Chúa s làm cho cng đoàn sinh đng, đi sng phng v s làm cho các tín hu gn kết vi nhau. Tâm tình t ơn là thái đ hiếu tho ca người tín hu vi Thiên Chúa. Người tín hu lam gì hay nói gì thì hãy làm hãy nói nhân danh Chúa Giêsu.

- Con đường dn ti s sng mi

Trong bài đc 2, khi nói đến th to mi trong Đc Kitô, thánh Âutinh khng đnh: Bí tích mà h đã lãnh nhn đem li s sng mi. S sng mi y bt đu ngay đi này. Tuy nhiên, trong cuc l hành đc tin, người tín hu d b lưu lc xa Chúa. Cho nên, thánh Âutinh đã ch ra con đường chc chn đ dn ti Người, đó chính là Đc Giêsu Kitô vi tư cách là con người. Vì chính Đc Giêsu trong thân phn là con người đã dành biết bao s ngt ngào êm ái cho nhng ai biết kính s Người.

S sng mi, s ngt ngào mà các tín hu đã được hưởng tuy chưa trn vn, nhưng đó là điu chc chn sau này h s được hưởng, bi l, khi lãnh nhn Bí tích Thánh Ty là người tín hu có chng tích v thc ti đó, và có Thn Khí làm bo chng. Thánh Âutinh cũng trích li li ca Thánh Phaolô như đ minh chng cho li xác quyết đó: “Anh em đã được chi dy cùng vi Đc Ki-tô, nên hãy tìm kiếm nhng gì thuc thượng gii, nơi Đc Ki-tô đang ng bên hu Thiên Chúa. Anh em hãy hướng lòng trí v nhng gì thuc thượng gii, ch đng chú tâm vào nhng gì thuc h gii. Tht vy, anh em đã chết, và s sng mi ca anh em hin đang tim tàng vi Đc Ki-tô nơi Thiên Chúa. Khi Đc Ki-tô, ngun sng ca chúng ta xut hin, anh em s được xut hin vi Người, và cùng Người hưởng phúc vinh quang” (Cl 3,1-4).

Như vy, hai bài đc cùng hướng ti mt ch đ trong ngày cui ca Tun Bát nht đã khơi gi nhiu điu cho các tân tòng mi lãnh nhn Bí tích Thánh Ty. Đ sng đi sng mi y, các tín hu cn tìm kiếm nhng gì thuc thượng gii, cn tiêu dit tr nhng điu sai khuy, tránh cm xúc thái quá, kiên trì thc hin các nhân đc. Con đường chc chn bo đm cho đi sng mi y là kết hp mt thiết vi Đc Giêsu Kitô.

Tóm li, Nhng khía cnh giáo hun t các bài đc Kinh Sách Tun Bát nht ch yếu là v các Bí tích và các Mu nhim. Trong Tun Bát nht, các tín hu có cơ hi đ hc hi thêm v Bí tích Thánh Ty, Thêm Sc, Thánh Th mà trong đêm Phc Sinh h đã được hip thông. Các tín hu cũng được hc hi v Mu nhim Vượt Qua và Mu nhim Đc Kitô, dù rng, có nhng điu bng lý trí t nhiên, con người không th hiu được, nhưng bng con mt đc tin, h li hiu đó là điu Thiên Chúa thc hin đ đem li ơn cu đ cho nhân loi. Đng thi, các tác gi cũng đưa ra nhng li khuyên đ các tín hu sng các Mu nhim và các Bí tích cách thiết thc và thích hp. Nhng li khích l cũng giúp các tín hu sng đi sng mi trong cuc sng thường ngày: sng trong trn gian nhưng không l thuc vào trn gian; và điu quan trng nht trong đi sng mi y là kết hp mt thiết vi Đc Giêsu Kitô.

3. Mt vài suy nghĩ v các li giáo hun qua các bài đc kinh sách Tun Bát nht

a. S ni kết và tiến trin ca các bài đc Kinh Sách trong Tun Bát nht

Các bài đc Kinh Sách trong Tun Bát nht cho thy nhng ch đ giáo hun khác nhau. Tuy nhiên, nếu nhìn xuyên sut các bài đc trong c Tun Bát nht, chúng ta có th tìm thy s kết ni và tiến trin ca các bài đc trong mi ngày.

- Sng cuc đi tràn ngp ánh sáng Phc Sinh. Bài đc 3 (Rm 6, 3-11) trong đêm vng Phc Sinh cho thy ý nghĩa ca Bí tích Thánh Ty: người lãnh Bí tích Thánh Ty là được chết vi Đc Kitô đ được sng li vi Người. Lãnh Bí tích Thánh Ty là cam kết gia nhp đoàn dân thánh, hoán ci, luyn tp nếp sng ca người Kitô hu. Bi đó, trong đêm này, Giáo hi cu xin cho các tín hu được ơn Thánh Thn đ h tr nên người mi, sng tràn ngp ánh sáng ca Đng Phc Sinh.

- Biu l ý nghĩa Mu nhim Phc Sinh. Bài đc 1, th 2, thánh Phêrô nói v gia tài không th hư hoi mà Thiên Chúa đã dành cho người lãnh nhn Bí tích Thánh Ty. Gia tài y là nh s chết và sng li ca Đc Giêsu. Còn trong bài đc 2, khi nói v Mu nhim Vượt Qua, tác gi Mêliton ch rõ: Đc Kitô chính là Chiên sát tế Vượt Qua. Người đã chết và sng li đ gii án cho nhng ai b kết án. Điu này va gii thích rõ gia tài mà thánh Phêrô nói trước đó, va m ra nim hy vng ph quát: gii án cho nhiu người. Bi vy, trong li nguyn ngày th hai, Giáo hi ca tng Chúa đã dùng Bí tích Thánh Ty mà ban cho Giáo hi có nhiu anh ch em tân tòng. Giáo hi cũng cu xin Chúa cho các tân tòng biết biu l ý nghĩa Mu nhim mà h đã lãnh nhn vi tt c lòng tin.

- Tìm thy nim vui gia gian nan th thách. Bài đc 1, th 3, cho thy: người lãnh nhn Bí tích Thánh Ty tr thành con cái Thiên Chúa. Vy người con phi sng như thế nào? Nh hiu qu ca Bí tích Thánh Ty, các tín hu có Li Thiên Chúa thường hng và hướng dn. Tác gi khuyên các tín hu: đến gn Đc Kitô, Viên Đá sng đng, và hãy đ Thiên Chúa dùng mình như nhng viên đá sng đng đ góp phn làm cho “Nhà ca Thiên Chúa” được tăng trin. Tuy nhiên, khi Thiên Chúa dùng, hay khi  góp phn xây dng Ngôi Nhà đó, các tín hu phi đi din vi nhiu gian nan, th thách. Bi vy, trong bài đc 2, thánh Anáttaxiô đã nói đến hình nh: Đc Kitô phi chu kh hình, ri mi vào trong vinh quang ca Người, nên qua gp đau kh, th thách, người tín hu cũng s được hưởng vinh quang vi Người. Và như vy, ngay trong gian nan, các tín hu vn tìm thy nim hnh phúc.

- Kitô hu, con người t do, hưởng nếm nim vui vĩnh cu. Trước vic các tín hu đi din vi nhng người ngoi giáo và người nm gi quyn bính, trong bài đc 1, th 4, thánh Phêrô khuyên các tín hu: tránh đam mê xác tht, nếp sng ca h phi tr nên mt li không thành tiếng cho dân ngoi. Mt khi người tín hu không dán lòng vào cái đô th trn gian này, thì h là nhng con người t do. Còn trong bài đc 2, khi nói v Mu nhim Vượt Qua, tác gi nói đến ơn cu đ là quà tng ca Mu nhim Vượt Qua, nên người tín hu cn bày t nim tin vi tâm hn trong trng, tình huynh đ. Và như vy, người tín hu, con người t do, sng nim vui ca Mu nhim Phc Sinh là đã nếm trước nim vui vĩnh cu ngay đi này.

- Đng tâm nht trí trong cùng mt đc tin. Trong bài đc 1, th 5, thánh Phêrô khuyên: các tín hu biết chu toàn nhng bn phn ca mình trong các tương quan: v chng, ch tôi, cá nhân cng đoàn. Mt khi sng điu đó thì người tín hu đã là nhng chng nhân ca Chúa Kitô; h có th tr li cho nhng ai cht vn nim hy vng ca mình. Còn trong bài đc 2, tác gi nhìn nhn, các tín hu khi lãnh Bí tích Thánh Ty, qua ba ln dìm vào trong nước, ri tri lên, là din t cách tượng trưng Đc Kitô chu mai táng ba ngày. Như vy, các tín hu cn hiu: Bí tích Thánh Ty chng nhng ty tr ti li và mang li ơn Thánh Thn, nhưng còn là biu tượng và hình nh cuc thương khó ca Đc Kitô. Như vy, c hai bài đu hướng người tín hu sng đng tâm, đoàn kết và yêu thương trong cùng mt đc tin.

- Din t Mu nhim Vượt Qua bng chính đi sng. Qua Bí tích Thánh Ty, các tín hu được ty sch vết nhơ ti li. Bi đó trong bài đc 1, th 6, thánh Phêrô khuyên các tín hu trong đi sng mi này cn phi đon tuyt vi ti li, gi lương tâm trong sch, sng chng mc, yêu thương nhau, đón tiếp nhau, nói li Thiên Chúa. Trong mi vic, người tín hu làm là đ tôn vinh Thiên Chúa, và đó cũng là thái đ ch mong Chúa tr li vinh quang. Còn trong bài đc 2, khi nói đến vic người tín hu được xc du, tc là đón nhn Thánh Thn. Qua đó, tác gi nhc nh các tín hu ý thc v du thiêng, đó là hng ân ca Đc Kitô và ca Thánh Thn, là bo chng gia nghip ca người tín hu. Như thế, nh đón nhn ơn Thánh Thn di dào, người tín hu s có th sng đon tuyt vi ti li, và din t Mu nhim Vượt Qua cách hu hiu và thuyết phc.

- Phúc trường sinh cho người đón nhn ơn tái sinh. Trong bài đc 2, th 7, tác gi nhc li vic Đc Giêsu lp Bí tích Thánh Th. Người tín hu cn đón nhn Thánh Th vi tt c nim xác tín: bánh rượu là Mình và Máu Chúa Kitô. Khi ăn Bánh và ung Rượu, tín hu tr thành nhng con người mang Đc Kitô, có Mình Máu Chúa thâm nhp toàn thân. Máu Đc Kitô đ ra đ cu chuc muôn người. Phúc trường sinh m rng cho tt c mi người nếu đến và tin vào Đc Kitô. Giáo hi ca Đc Kitô là “ca ngõ” đ con người đón nhn ơn phúc này. Bi đó, trong bài đc 1, thánh Phêrô khuyên các thành phn trong Giáo hi: vi các k mc : chăn dt đoàn chiên, nhit thành, tn ty, nêu gương sáng cho đoàn chiên; vi nhng người tr: vâng phc các k mc, khiêm tn, tiết đ. Như vy, khi nói đến Bí tích Thánh Th cùng vi Giáo hi, phng v mun nhm đến: qua Giáo hi, người tín hu được hip thông Mình Máu Chúa như là mt s đm bo cho h hnh phúc trường sinh.

- Sng đi sng mi trong Đc Kitô. C hai bài đc ngày cui cùng Tun Bát nht đu có ch đ ging nhau. S sng mi trong Đc Kitô. C hai bài đc đu khích l tín hu: sng đi sng mi cn hướng lòng trí v thượng gii, dit tr nhng gì thuc h gii, tp luyn các nhân đc. Bài đc 2 còn trin khai thêm: cn ly đc Kitô là Đường dn đưa và bo đm s sng mi. Dường như thánh Âutinh, tác gi bài đc 2, gii thích và trin khai thêm tư tưởng bài đc 1. Nhưng chung quy li, hai bài đc ngày cui cùng ca Tun Bát nht là s thâu tóm v li sng ca người tín hu trong đi sng mi.

Như vy, gia hai bài đc trong cùng mt ngày, và gia các bài đc trong cùng Tun Bát nht có s b túc, ni kết và tiến trin. Nếu như trong đêm vng Phc Sinh, các tín hu lãnh nhn Bí tích Thánh Ty, h được mi gi sng tràn ngp nim vui ca ánh sáng Phc Sinh, thì mi ngày, người tín hu cn biu l nim vui Phc Sinh mà h đã đón nhn. Nim vui đó không ch được biu l trong lúc hnh phúc, thnh đt, mà ngay c nhng lúc gian nan th thách. Mt khi nim vui không h ti hoàn cnh sng, không l thuc vào đô th trn gian, thì người tín hu tr thành nhng người t do và có th hưởng nếm trước nim vui vĩnh cu. Du vy, trước cuc sng thường ngày vi nhiu mi tương quan khác nhau, người tín hu được mi gi sng tương tr ln nhau và giúp nhau gi vng nim tin. Mt khác, đi sng người tín hu có Thánh Thn nâng đ, và cam kết sng đon tuyt vi ti li thì đó là mt cách thc din t Mu nhim đc tin bng chính cuc sng ca mình. Hơn na, qua Giáo hi, người tín hu còn được nuôi dưỡng bng Mình và Máu Đc Ktiô, ngun lương thc bo đm phúc trường sinh. Tuy nhiên, người tín hu không gi hnh phúc trường sinh cho riêng mình, mà qua đ